تبلیغات
Case Method in Marketing Education - بازار یابی، حلقه مفقوده
یکشنبه 20 دی 1388  01:22 ب.ظ

گزارش/ بازار یابی، حلقه مفقوده
امروز 9 سال از تشکیل اولین گروه همیار زنان سرپرست خانوار می‌گذرد و هم اکنون بیش از 850 گروه همیار در استان‌های مختلف فعالیت می‌کنند؛ گروه‌هایی که قرار است این قشر آسیب‌پذیر جامعه را توانمند کنند.

از حق نباید گذشت که این طرح، طرح موفقی بوده است و بسیاری از زنان سرپرست خانوار از این طریق توانمند و از چرخه حمایتی بهزیستی خارج شده‌اند اما، در این میان مشکلاتی هم بوده است که گاهی آنقدر حاد بوده که به انحلال گروه‌های همیار منجر شده است.

در طرح گروه‌های همیار مبنا بر این است که زنانی دور هم جمع شوند و با کمک بهزیستی فعالیتی اقتصادی انجام دهند؛ آنها بعضی به پرورش قارچ می‌پردازند، بعضی به صنایع دستی روی می‌آورند، بعضی نان می‌پزند، بعضی خیاطی می‌کنند و به همین ترتیب هر کدام کاری انجام می‌دهند اما، حالا که چنین گروه‌هایی تشکیل شده و چنین فعالیت‌هایی انجام می‌شود مشکلاتی هم بروز کرده است که شاید بتوان مهمترین این مشکلات را بازاریابی دانست.

گروه‌هایی هستند که محصولی تولید می‌کنند اما نمی‌توانند آن محصول را بفروشند و به این ترتیب کار آنها سوددهی ندارد. دفتر زنان و خانواده سازمان برای رفع این مشکل یک‌سری کلاس‌های آموزشی برگزار کرده است.

- چرا با وجود ارایه این آموزش‌ها هنوز بعضی از گروه‌های همیار مشکل دارند؟
- آیا باید به فکر طرح‌های جایگزین برای رفع مشکل آنها بود؟

همه چیز از یک بازدید ساده شروع شد. از همان دامن کوچک قرمز که گروه همیار امید یاس تولید کرده بود و با اختلاف زیاد و زیر قیمت می‌فروخت.

مسئول گروه می‌گفت دوهزار و 300 تومان بابت پلیسه کردن این دامن داده‌ایم و جالب این بود که می‌خواستند به قیمت دو هزار تومان بفروشند و باز کسی نمی‌خرید.

گروه همیار خیاطی امید یاس در طبقه فوقانی مرکز توانبخشی نابینایان ابابصیر فعالیت می‌کند.

وارد کارگاه که می شوی، چند زن میانسال را می‌بینی که بیشتر از توان‌ بدنی خود کار می‌کنند و به تولید انواع پوشاک مشغولند. شلوار، بلوز، لباس‌های بچه‌گانه و زنانه، مانتو و...

میترا شهامت مدیر گروه مهم‌ترین مشکل گروه را نداشتن بازار عنوان می‌کند و می‌گوید:امکانات تولید به اندازه کافی فراهم شده و همه را مدیون سازمان بهزیستی و مرکز آسیه هستیم اما مهم‌ترین مشکل ما این است که نمی‌توانیم اجناس خود را در بازار عرضه کنیم و از این بابت با سختی‌های زیادی مواجهیم.

پنج زن خیاط و یک وردست کارهای کارگاه را سامان می‌دهند و با علاقه و تلاش فراوان به کار تولید پوشاک مشغولند و اگر بخت با آنها یار باشد و بتوانند برای اجناس‌شان بازار فروش خوبی پیدا کنند. سود حاصله را تقسیم می‌کنند.

شهامت می‌گوید:اگر بهزیستی بتواند غرفه‌هایی در نمایشگاه‌های سطح شهر برای فعالیت گروه‌های همیار در اختیار بگذارد، تقریباً همه مشکلات حل می‌شود.

اما، امروز همه آنها ناراحت و غمگین‌اند و تصمیم گرفته‌اند تا محصولات خود را در اماکن عمومی و پر رفت‌وآمد شهر مانند ایستگاه‌های مترو به فروش برسانند.

معضل عدم فروش كالاهای تولیدی گروه‌های همیار تنها به موردی كه گفته شد خلاصه نمی‌شود.

گروه همیار دیگری که مانند گروه امید یاس به کار خیاطی مشغول است هم همین مشکل را دارد یا گروه دیگری هست که به دلیل عدم فروش اجناسش دچار مشکل شده است و حتی اعضای گروه با هم اختلاف پیدا کرده‌اند.

این هم نیست که گفته شود آنها هیچ فعالیتی نمی‌کنند بلکه تلاش آنها حتی در زمینه بازاریابی ستودنی است اما روش کار را نمی‌دانند.

به عنوان مثال در همین تهران گروهی که در زمینه کتاب فعالیت می‌کند تصمیم می‌گیرد یکی از اعضای خود که به قول معروف سر و زبان بیشتری دارد را به بازار بفرستد تا محصولات تولیدی را بفروشد.

اعضای این گروه اما از این کار نتیجه مناسبی نمی‌گیرند و عملاً بازاریابی آنها به جایی نمی‌رسد؛ چرا که در واقع آنها نمی‌دانند که بازاریابی هنر یافتن راه‌هایی برای به اصطلاح آب کردن محصول نیست.

بازاریابی هنر و علم شناسایی، خلق و ارایه ‌ارزش به منظور ارضای نیازهای بازار برای دست‌یابی به سود است.

بازاریابی فرایندی ثابت مانند علم ریاضی نیست و در کشورها و مناطق مختلف می‌تواند متغیر باشد. حتی در درون مرزهای جغرافیایی یک کشور نیز اصول بازاریابی در صنعت کالاهای مصرفی، صنعت کالاهای تجاری(صنعتی) و صنعت خدمات به صورت متفاوت اجرا می‌شود.

عدم مهارت در ارتباطات اجتماعی
شهین كریمی كارشناس امور زنان و خانواده استان چهارمحال‌و‌بختیاری ریشه این مشكل را در عدم ارتباط اجتماعی اعضای گروه همیار می‌داند و می‌گوید:بزرگترین مشكل گروه‌های همیار استان صرفأ پیدا كردن بازار فروش نیست.

بیشتر آنها به علت اینكه تا قبل از این خانه دار بوده و ارتباطی با محیط بیرون نداشتند نمی‌توانند با دیگران و فروشندگان اجناس خود ارتباط اجتماعی بگیرند و همین امر باعث می‌شود كه اجناس تولیدی شان را نتوانند به فروش برسانند.

این گفته کریمی را که شاید بتوان به همه گروه‌های همیار در استان‌ها مختلف کشور تعمیم داد بی‌شک مشکلی اساسی است.

مشکل دیگر در عدم یافتن بازار فروش برای محصولات اما مشکلی است که شاید بشود از آن به عنوان عدم داشتن سرمایه اجتماعی تعبیر کرد. کارشناسان سرمایه اجتماعی را میزانی از اعتماد می‌دانند که به سبب داشتن شبکه اجتماعی میسر می‌شود.

در مورد زنان سرپرست خانوار و مشکل بازاریابی آنها گاهی اتفاق می‌افتد که آنها محصولی خاص تولید می‌کنند؛ محصولی که به مجرد تولید شدن مشتری ندارد و باید درانبار بماند و در وقت مناسب به فروش برسد.

گروه‌های همیار برای ذخیره کردن محصول خود در انبار و فروش آن در وقت مناسب نیازمند داشتن میزانی از سرمایه هستند. آنها این سرمایه را ندارند و باید برای تأمین هزینه ادامه تولید وام بگیرند و اینجاست که مشکلات تازه‌ای بروز می‌کند که مهمترین آن نداشتن ضامن است.

یکی از زنان سرپرست خانوار که به این مشکل برخورده است می گوید:ما اگر کسی را داشتیم که ضامن‌مان شود که دیگر زن سرپرست خانوار نبودیم. بهزیستی باید در این زمینه‌ها به ما کمک کند.

گذشته از این مشکل در بعضی مناطق دلیل دیگری هم برای عدم وجود بازار برای کالاهای تولیدی گروه‌های همیار ذکر می شود.

به عنوان مثال در لردگان گروه‌های همیار مشکل دارند و پیش‌بینی می‌شود که اگر این شهر به راه‌های ارتباطی اصلی وصل شود مشکل تا حدود زیادی رفع شود.

 بهزیستی برای رفع مشکلات چه گام‌هایی برداشته است
كارشناسان دفتر امور زنان و خانواده معتقدند كه آموزش کارگروهی و تیمی و بازاریابی برای اعضای گروه‌های همیار و کارشناسان به رفع مشکل بازاریابی این گروه‌ها کمک می‌کند.

این دفتر یک سری جلسات آموزشی هم برگزار کرده است و با این وجود مشکل همچنان باقیست.

سرپرست دفتر امور زنان و خانواده در جواب این سوال كه چرا برگزاری دوره‌های بازاریابی برای گروه‌ها هنوز جواب نداده می‌گوید: آموزش‌های تكمیلی و تخصصی می‌تواند به حل این مشكل كمك كند به شرطی كه در كنار آموزش‌ها از منابع موجود در جامعه هم استفاده بهینه شود.

از نظر كارشناسان دفتر امور زنان و خانواده اعضای گروه می‌توانند از دوره‌های رایگانی كه وزارت علوم، جهاد كشاورزی، وزارت صنایع و معادن و بخش‌های خصوصی مرتبط برگزار می‌كنند شركت كرده و از منابع موجود جامعه استفاده كنند.

 سرپرست دفتر امور زنان و خانواده سازمان در مورد طرح‌های جایگزین یا موازی برای رفع این مشکل به ویژه استخدام بازاریاب می‌گوید: به دلیل مشترك نبودن فعالیت گروه‌های همیار در شهرهای كشور امكان استخدام و استفاده از بازازیاب وجود ندارد و این مشكل باید از راه تشكیل كلاس‌های آموزشی بیشتر و در جریان قرار گرفتن گروه‌های همیار با مسائل ارتباطی و بازاریابی حل شود.

به گفته او این دوره‌ها در بیشتر استان‌ها برگزار شده است. 24 استان خودشان این دوره را برگزار کرده و شش استان دیگر به دلایلی مانند کوچک بودن و همجوار بودن یا عدم امکانات موجود دراستان‌های همسایه برگزار کرده اندودر سال جاری کارگاه‌های مشترکی از اعضا و کارشناسان با عنوان کارآفرینی و مهارت ایجاد کسب و کار، ارتباط موثر و فنون مذاکره و بازاریابی و تأمین منابع مالی و مدیریت ارتقاء کیفیت محصولات برگزار می‌شود.

حداقل به فکر برنامه‌های موازی باشیم
هر چند کارشناسان دفتر زنان و خانواده بهزیستی، آموزش را تنها راه رفع مشکل بازاریابی گروه‌های همیار می‌دانند اما کارشناسانی هم هستند که نظرات دیگری دارند.

سعید نوری نشاط کارشناس ارشد حقوق عمومی در این مورد می‌گوید:باید این را بپذیریم که گروه‌های همیار به دلیل مشکلات زندگی دور هم جمع شده و افراد قدرتمندی نیستند.

فرض اولیه ما می‌تواند این باشد که یک گروه همیار ترکیبی از زنان سرپرست خانوار است که علاقمندند زندگی‌شان تغییر کند و توانایی‌هایی هم دارند اما انتظارمان از این گروه باید معقول باشد و مشخص شود که جایگاه آنها کجاست؟

وی ادامه می‌دهد:یکی از مهمترین مشکلات این گروه‌ها بحث ارتباطی است و با برگزاری کلاس‌های آموزشی این مشکل تا حدودی حل شده است و اعضای گروه یاد گرفته‌اند که چگونه با محیط بیرون ارتباط بگیرند.

 نوری نشاط با اشاره به اینکه بازاریابی از مشکلات مهم گروه‌های همیار است، می‌گوید:بازاریابی مهارتی است که نیاز به سطح خاصی از مهارت‌های ارتباطی دارد و اعضای گروه باید بتوانند ارتباط خود را اول در محل زندگی خود و بعد در شهر و استان و کشور گسترش دهند و آموزش می‌تواند در این زمینه کارساز باشد.

کارشناس ارشد حقوق عمومی با تاکید بر مشکلی که در بیشتر کارگاه‌های تولیدی گروه‌های همیار وجود دارد اضافه می‌کند: ما با نگرش محدود و بسته‌ای در کارگاه‌ها روبرو هستیم و اعضای گروه بیرون را از زیر زمین تاریک و نموری نگاه می‌کنند که پنجره‌های آن کوچک است و آینه‌های داخل کارگاه هم شکسته و وظیفه سازمان و موسسات آموزشی وابسته به سازمان این است که آینه‌های بزرگی در برابر آنها قرار دهند تا توانمندی‌های خود را ببینند و پنجره‌های بزرگتر و شفاف‌تری رو به افق بازتری برایشان ساخته شود. 

 به گفته او آموزش تنها یکی از حمایت‌هایی است که سازمان‌های مسئول می‌توانند از این گروه‌ها داشته باشند اما چه بهزیستی و چه دیگر سازمان‌ها باید به فکر این باشند که تا توانمندی کامل از گروه‌ها حمایت مالی داشته باشند.

استخدام بازاریاب می‌تواند راهکار مناسبی باشد و بهزیستی شاید بتواند با تعامل با بخش خصوصی یا حتی دیگر نهادها این مشکل را به سادگی رفع کند.

منبع: مهرنو


  • آخرین ویرایش:-